Yazı Detayı
17 Eylül 2021 - Cuma 11:02 Bu yazı 97 kez okundu
 
ISPARTA HALKINCA YAPTIRILAN EN BÜYÜK ESER
Bayram AYGÜN
 
 

1929’lu yıllar dünya ekonomisinin sıkıntılı yıllarıdır. Buna rağmen cefakâr Türk anasının Büyük Kurtarıcı’ ya, devrimlerine, kurduğu rejime olan saygıları Yeni Türkiye Cumhuriyeti coğrafyasında ilk örnektir demek daha uygun olur diye düşünüyorum.

Türk anasının başının dik olmasını, gözlerinde cumhuriyet ve çağdaşlık ışığının sonsuza kadar yanması istek ve dileklerini dönemin Isparta valisine bildirirler. Bölgede, Isparta da ilk defa bir Atatürk anıt heykelinin dikilmesi için öz kazançlarından destek olacaklarını anlatırlar. Bölgede ilk ve tek olma konusunda kararlıydılar.

(Isparta Belediye Başkanı, Kuvayı Milliye Başkan Yardımcısı, son Mevlevi dedesi Ali Dede Aksu’nun hatıralarından.)

Ispartalı anaların, kadınların olmadığı kültürel, ekonomik, siyasi savaşın mutlaka kaybedilebileceğinin bilincindedirler.

Bunun için Atatürk’ün anıt heykelinin simgesel olarak dikilmesini istediler. Ispartalı analarımız M. Kemal’ in ilkeleri sönmeyen bir ışık olduğunun bilinceydiler.

Tarihi düşünceler ışığında: Isparta Belediyesi önündeki otoparkın güçlendirme çalışmaları sonunda üzerindeki Atatürk heykeli de ait olduğu yere geçtiğimiz haftalarda konuşlandırıldı. Isparta Belediye Başkanı Şükrü Başdeğirmen’in buyruklarıyla Büyük Atatürk’ün orijinal heykelinin kaide tanıtım yazısı da zannederim bitirilmek üzere.

1929’lu yıllardır. Bu yıllar: Yeni Türkiye Cumhuriyeti’nde yenilikler yapılırken, dünya ekonomik bunalım yaşıyordu. 6 Mart günü Atatürk'ün Isparta'ya gelişlerinden hemen sonra zamanın Belediye başkanı Hilmi Çakmakçı Vali Bey’le birlikte kolları sıvarlar.

Isparta Dere Mahallesi Sanayi Ağası Başağa Veysel Ağa, şimdiki Isparta Belediye Başkanı Şükrü Başdeğirmen’in dedesi), Son Isparta Mevlevi Şeyhi Ali Dede Aksu ‘da Ata’ mızın anıt heykelinin yapım heyetine katılırlar.

Heykelin yapım siparişi Heykeltıraş’ a verilir. Sanatçıya verilecek parasal desteğin bir kısmının temini konusunda Isparta’lı bayanlar devreye girerler.

Isparta’nın ilk eczanesi olan Rum Veremiye Eczanesi’nden devrolunan şimdiki Şifa ve Aytaç eczanelerinin sahiplerinin anneleri yardımlaşmada başı çeker.. Ispartalı bayanlarca “Çerkez gelin-ana” olarak bilinen Fatma İffet Aytaç’tır. Fatma anaya göre Büyük Kurtarıcı’ nın yenilikleri Türkiye halkı için Ay ışığıdır. Bir anıt heykelle bu görüş taçlandırılmalıdır. Bunun için heykelin dikilişinden hemen sonra AYTAÇ soyadını alırlar. Cumhuriyet anası üç sarı lira ile kampanyayı başlatır. Mete, Mustafa, Saim, Yusuf dört kardeşlerin anneleridir. Isparta da evlenecek genç kızlara sirke, kül karışımı eriyikle bulaşık yıkama usulünü, Çerkez Yemekleri’ nin pişirilme şekillerini, dikiş makinesinin kullanılmasını öğreten fedakâr Türk anasıdır. Terzilikten kazandığı kazançtan Büyük Atatürk’ün anıt heykelinin yapım kampanyasına ilk katılandır.

Tarihçi, Isparta Eski Vekili Böcüzade Süleyman Sami Efendi’nin eşi bir buçuk altın lira verir. (Eczacı Mustafa Aytaç ’ların akrabası) Isparta Vekili ve Belediye Başkanı Arap Zade Mehmet Efendi’nin eşi, 1.TBMM Kurucu Üye ve Isparta Vekili, Belediye Başkanı, İşadamı Süldür Zade Nadir Efendi’nin eşi ile 1. TBMM Kurucu üyesi, Isparta Milletvekili Hüseyin Hüsnü Öz damar’ ın eşi ikişer sarı lira ile katkıda bulunurlar.

Eski Isparta Belediye Başkanı Ticaret Meclisi İcra Kurulu üyesi Bodur Zade Hacı Hasan Efendi’nin eşi de yarım sarı lira vererek Gazi Mustafa Kemal’in anıt heykelinin yapım bedeline katkıda bulunurlar.

Ispartalı varlıklı bayanların ağırlıklı katkılarıyla oluşan kampanya Cumhuriyet kadının yardımlaşmada birlikteliğini anlatır. Söz konusu katkıda bulunan Ispartalı bayanların isteğidir. “Burdur, Konya, Afyon, Denizli ve Antalya düşman işgaline uğradı. Isparta İl’ ine giremedi. Düşmanın giremediği Isparta’mızı bir “ada” gibi düşünülse; bunun da bir ödülü olmalıydı. Yani bayanların isteği doğrultusunda: Büyük Kurtarıcı Mustafa Kemal Atatürk’ün anıt heykeli de düşman Isparta’mıza ayak basmadığı için beyaz olmalıydı.

Öyle de oldu. Bu durum: Anıt Heykelin yapımcısı sanatçı Kenan Ali Yontuç’ a bilhassa belediye Başkanı Hilmi Çakmakçı tarafından hatırlatılır.

Atatürk’ü (beyazlar) frak giymiş bir biçimde temsil edilen bu heykel, birebir insan boyutlarında ayakta duran bir poz içerisinde oluşturulmuştur. Ispartalı bayanların yüreği gibi “ak” bir görünüşte olmalıydı. Osmanlı döneminde Isparta da dokunan “boğasa” ipekli, pamuklu, yünlü kumaşlar yine Isparta da öncü moda giysiler olarak dikilirdi. Tüm balkanlara satılırdı. Bundan dolayı da sanatçı Yontuç’ a söz konusu bilgiler yine Başkan Çakmakçı tarafından verilmişti. Anıt heykeldeki Ata’mızın giysileri bir boğasa Isparta kumaşından dikilmiş terzilik sanatı ve moda görüntüsü vermeliydi.

Isparta’mızın kültürel, tarihi dokusuna uygun bir heykel 1931’de Burdur ile Isparta Eğirdir Jimnastik (Komando) ve Isparta askeri birliğine denetleme gününe denk getirilip Mareşal Fevzi Çakmak tarafından saygıdeğer halkımızın görümüne açılır.

Bazı kaynaklar 1934 diye yazsalar da bu doğru değildir. Dönemin Isparta valisi o günün yanı (931) yani 1931 tarihli bir Posta Kartı (PTT) hazırlattırılmıştır. Zaten, 1934’te Fevzi Çakmak ile Mustafa Kemal Atatürk’ün arası limoni idi.

Cumhuriyet yeniliklerinin bazılarının gerçekleştirilmesinde aceleci davranıldığını öne süren Mareşal Fevzi Çakmak’ın eleştirisel, siyasi söylemleri vardı. Türk Tarih Kurumu ve TBMM ‘nin de destek verdikleri Atatürk Ansiklopedisi’nde ise:” Atatürk’ün Sağlığında Yapılan Heykelleri” başlığında; 16. Eser Sıra No le, eser anıtın Isparta Cumhuriyet (Osmanlı da talimgâh meydanı) meydanına 1931’ de dikilmiştir” denilir.

Bugün Isparta belediye Başkanı Şükrü Başdeğirmen’in buyrultularıyla yeniden kaidesi, anıt bilgisi ile daha da alımlı hale getirilerek; belediyenin bulunduğu ön alana (önüne) dikilen Büyük Kurtarıcı Mustafa Kemal Atatürk’ümüzün heykeli bugün halkımızın görünümündedir. Isparta’lı asil, duyarlı kadınlarımızın öz destekleriyle Isparta’mızın sevgi ve onuru olmuştur.

 
Etiketler: , , , , , , , , , ISPARTA, HALKINCA, YAPTIRILAN, EN, BÜYÜK, ESER,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
23 Ekim 2021
ISPARTA ACEMİ’ NİN CENAZESİ
45 Okunma.
19 Ekim 2021
ISPARTA ACEMLERİ
63 Okunma.
14 Ekim 2021
“CESUR ŞÜKRÜ”
81 Okunma.
09 Ekim 2021
DOZU KAÇIRILMIŞ ELEŞTİRİ
78 Okunma.
02 Ekim 2021
YORGANLI KAYMAKAM HASAN RÜŞTÜ EFENDİ KİRAZLIDERE MESİRELİĞİ’NDE..
81 Okunma.
24 Eylül 2021
ISPARTA DAĞLARI OYA OYA İŞLENİYOR
90 Okunma.
13 Eylül 2021
PAPAZ METROPOLİT’ İN HAYALİ
90 Okunma.
09 Eylül 2021
SİZLERE SESLENİYORUM: NEREDESİNİZ?
87 Okunma.
02 Eylül 2021
ISPARTA SANCAĞINDA İNSAN KEMİĞİ TİCARETİ
155 Okunma.
28 Ağustos 2021
KÜRKÇÜ ACEM KÜRK DİKİMEVİ AÇIYOR
208 Okunma.
26 Ağustos 2021
KÜRKÇÜ ACEM KÜRK DİKİMEVİ AÇIYOR
215 Okunma.
21 Ağustos 2021
KÖLE MERCAN
130 Okunma.
08 Ağustos 2021
ORMAN YANGINLARININ ÜZERİNE SERPİLEN SU
252 Okunma.
07 Ağustos 2021
ÇÜRÜYEN ISPARTA TEKKELERİ
167 Okunma.
23 Temmuz 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMENLERİN’İN RÜYASI
251 Okunma.
20 Temmuz 2021
OSMANLI DÖNEMİNDE EĞİRDİR NİS RUMLARI KURBAN KESERLERDİ
284 Okunma.
17 Temmuz 2021
ISPARTALI TORUNDAN BİR MUCİT
199 Okunma.
09 Temmuz 2021
“ÇAĞIRAYIM MEVLA’M SENİ”
160 Okunma.
07 Temmuz 2021
TARİH ŞEHRİ ULUBORLU’DA VİRJİN TAPINAĞI
162 Okunma.
03 Temmuz 2021
^ ISPARTA32’NİN 32 SANATI
258 Okunma.
30 Haziran 2021
SONBAHARI YAŞAYANLARA DOKUNABİLMEK
126 Okunma.
21 Haziran 2021
ISPARTA’NIN, ULUBORLU’NUN, EĞİRDİR’İN İLK HUKUKÇU, TARİHÇİ RUM’U
173 Okunma.
18 Haziran 2021
2023’ ÜN YENİ BAKANLARINDAN BİRİSİ ISPARTADA MI?
141 Okunma.
12 Haziran 2021
ISPARTA’ NIN “ŞAMPİYONLUKLAR YILI”
235 Okunma.
07 Haziran 2021
YUNANLILARIN AĞZINDAN ISPARTA
259 Okunma.
01 Haziran 2021
ISPARTA’DA OSMANLI-CUMHURİYET DÖNEMİ KAHVEHANELERİ
173 Okunma.
29 Mayıs 2021
1913’LÜ YILLARDA ISPARTA SOKAKLARININ GÜNLÜK YAŞAMINDAN BİR KESİT
216 Okunma.
26 Mayıs 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN’İN BAŞARILARINDAN BİRİSİ DAHA..
214 Okunma.
24 Mayıs 2021
YAŞADIĞINIZ ISPARTA TOPRAKLARININ TARİHİ DOKUSU
205 Okunma.
13 Mayıs 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN’İN SADELİĞİ
267 Okunma.
07 Mayıs 2021
KURAL TANIMAZLAR İŞ BAŞINDA
314 Okunma.
05 Mayıs 2021
KUYUYA ATILAN TAŞ!
202 Okunma.
01 Mayıs 2021
SONER TOROS’UN ARDINDAN
271 Okunma.
28 Nisan 2021
EĞİRDİR NİS, ULUBORLU-ISPARTA MODA DA ÖNCÜ’ YDÜ.
182 Okunma.
17 Nisan 2021
DİBEK ALİ
434 Okunma.
27 Mart 2021
ISPARTA METROPOLİTLİK PAPAZLARININ KARANLIK KARARLARI
325 Okunma.
20 Mart 2021
“İPLİĞİNİ (KÖLESİNİ)PAZARA ÇIKARMAK”
217 Okunma.
25 Şubat 2021
HER BİRİ BİR KAHRAMAN İLÇE’MİZ ULUBORLU
292 Okunma.
17 Şubat 2021
ISPARTA VE ULUBORLULARIN YAYIKÇI CUGA HANIM’I
348 Okunma.
14 Şubat 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMENİN OMUZLARINA BİR YILDIZ DAHA...
197 Okunma.
02 Şubat 2021
HUKUK DONDURULMAMALI...
242 Okunma.
29 Ocak 2021
ELİN ÜLKELERİNDEKİ HUKUK İŞLEYİŞİ BAŞKA MI?
204 Okunma.
24 Ocak 2021
VATANDAŞIN DA İSTEĞİ BU DEĞİL Mİ!
212 Okunma.
21 Ocak 2021
NEREDE ŞU OSMANLI DÜĞÜNLERİ!
238 Okunma.
12 Ocak 2021
1921 HALİDE ONBAŞI ULUBORLU’DA
335 Okunma.
07 Ocak 2021
ULUBORLU İŞİ, ÇELİKTEN KESKİN KILIÇ YAPIMI
312 Okunma.
03 Ocak 2021
TARİHİ LEZZET YENİ YERİNDE
215 Okunma.
26 Aralık 2020
ANADOLU DA ATA GÜREŞİNİ İLK SAHİPLENENLER ULUBORLU'LARDI
230 Okunma.
14 Aralık 2020
BUYURUN CENAZE NAMAZINA
295 Okunma.
29 Kasım 2020
DEDE ABDURRAHMAN!
299 Okunma.
08 Kasım 2020
SUŞA’DA’ EZAN SESİ.
335 Okunma.
31 Ekim 2020
BAŞDEĞİRMEN VE FİRDEVS BEY
231 Okunma.
21 Ekim 2020
BERBER HASAN,
298 Okunma.
06 Ekim 2020
TÜRK DÜNYASI UYANIŞTA!.
256 Okunma.
13 Ağustos 2020
BİZİM HİKAYEMİZ’DEN ..
290 Okunma.
08 Temmuz 2020
GÖNEN’Lİ BAYAN’IN VATANSEVERLİĞİ ..
382 Okunma.
28 Haziran 2020
TARİH TEKERRÜR MÜDÜR?
295 Okunma.
26 Mayıs 2020
HER ŞEYİ DEVLETTEN BEKLEMEK!...
365 Okunma.
14 Mayıs 2020
DOLU DOLU ALKIŞLAR..
285 Okunma.
24 Nisan 2020
“MR’ ın (Emar) MUCİDİBİR ISPARTA’Lİ ACEMDİR..”
386 Okunma.
22 Nisan 2020
ASTRONOT KOSTÜMLÜ SAĞLIK ORDUMUZU ALLAH BAŞARILI KILSIN
312 Okunma.
18 Nisan 2020
HOŞGÖRÜ BİZDEN, SANAT ESERİ YARATMAK SİZDEN.
376 Okunma.
29 Şubat 2020
ÇAN-ÇİNG-ÇUN…
366 Okunma.
22 Şubat 2020
VATAN SANA MİNNETTARDIR
351 Okunma.
10 Kasım 2019
ULUBORLU’NUN TARİHTEKİ TIBBİ ALET İMALATI..
608 Okunma.
28 Ekim 2019
ATATÜRK’ÜN SÖZÜNÜ 100 YIL SONRA ANLAYABİLDİK!..
518 Okunma.
04 Ağustos 2019
ULUBORLU’LU “HACI OĞUL YOZ” OĞLAN
629 Okunma.
02 Temmuz 2019
SELANİK KÖYLERİNDE ULUBORLU RÜZGARI
460 Okunma.
26 Haziran 2019
LOZAN MUHACİRLERİNİN ATA TOPRAKLARINDA İDİM ..
490 Okunma.
12 Mayıs 2019
RAMAZAN AĞA’NIN RAMAZAN EŞEKLERİ..
596 Okunma.
02 Mayıs 2019
HZ. MEVLANA CİLALİTTİN’İN’İN OĞLU ISPARTA VE ULUBORLU ‘DA.
439 Okunma.
24 Nisan 2019
ISPARTA ULUBORLU’NUN SANATÇI KUYUMCUSU NEBİOĞLU ABDULLAH. ..
653 Okunma.
21 Nisan 2019
ISPARTA VE ÇEVRESİNE ORTA ÇAĞI YAŞATAN VALİ.
531 Okunma.
17 Nisan 2019
BEZMİ- ALEM SULTAN
659 Okunma.
14 Nisan 2019
YABANLU BAZAARU –“PAZAR”
686 Okunma.
07 Nisan 2019
BEŞ BİN YILLIK ŞEHRİN ADI VE KİMLİĞİ
501 Okunma.
17 Mart 2019
ÇANAKKALE’DE ÜÇ ULUBORLU’LU ÜÇ MEKTUP ÜÇ ŞEHİT
1338 Okunma.
27 Aralık 2018
KURTLARIN VEFASI..
1340 Okunma.
29 Kasım 2018
KOMŞU’NUN YANLIŞ İŞİ…
853 Okunma.
21 Ekim 2018
ÖLÜMÜ’YLE BUNLARI HATIRLADIM…
677 Okunma.
30 Eylül 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR VEFALI HALKSEVER İNSANI ..
757 Okunma.
19 Eylül 2018
HALİLOĞLU AYNALI HALİL..
865 Okunma.
29 Ağustos 2018
ISPARTA DOMATES İLE 1918 DE TANIŞTI
794 Okunma.
26 Ağustos 2018
“BAYRAM’LIK AĞIZ ”
732 Okunma.
19 Ağustos 2018
HACI SİNAN AĞA
698 Okunma.
12 Ağustos 2018
EŞEĞE TERS BİNEN ISPARTA VALİSİ
678 Okunma.
01 Ağustos 2018
KARA HAVACILIK OKULU ISPARTA ’ MIZA HOŞ GELDİNİZ!
719 Okunma.
30 Temmuz 2018
ISPARTA - FETHİYE HATTI
676 Okunma.
22 Temmuz 2018
ISPARTA’NIN GELECEĞİNİ NEDEN MARKA HALİNE GETİREMİYORUZ!.
683 Okunma.
20 Temmuz 2018
Isparta -Avustralya Melbörn Hattı’ndan.. BATI TRAKYALILAR TÜRK CİMİ’Sİ…
608 Okunma.
14 Temmuz 2018
KARANLIKLARIN AYAK SESLERİ..
723 Okunma.
08 Temmuz 2018
(DOKUZ TAŞLI DAMA)
720 Okunma.
17 Haziran 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR BAYRAM ANISI..
759 Okunma.
24 Mayıs 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA.
758 Okunma.
16 Mayıs 2018
KATIR SIRTINDA BİR ISPARTA VALİSİ GEÇTİ ..
741 Okunma.
26 Nisan 2018
ISPARTA VE BURDUR’DA HALICILIĞIN BAŞLAMASI
922 Okunma.
24 Mart 2018
VİCDANLARINI ASKIYA ALANLAR
858 Okunma.
07 Mart 2018
(Mımırta alırım, Mımırta Satarım..) “MIMIRTA VAR, MIMIRTA!”
846 Okunma.
15 Şubat 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA..
846 Okunma.
10 Şubat 2018
ISPARTA BÖLGESİ: ÖKÜZBATTI’NIN GİZEMİ...
855 Okunma.
27 Ocak 2018
1840’LI ISPARTA’SININ GÜL KOKULU DEVELERİ
975 Okunma.
03 Ocak 2018
ZELZELE ŞÜKRÜ
1132 Okunma.
25 Aralık 2017
ISPARTA SANCAĞINDA ŞAŞKINLIK VE SEVİNÇ..
1054 Okunma.
16 Aralık 2017
MERYEM KIZI DERMEŞ
1046 Okunma.
03 Aralık 2017
OSMANLI ISPARTA'SINDA BİR DEVŞİRME...
764 Okunma.
28 Kasım 2017
ISPARTA’NIN ASANSÖR İLE CEBELLEŞMESİ..
937 Okunma.
26 Kasım 2017
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK GÜL SUBUNU’SU
999 Okunma.
22 Kasım 2017
KARABIÇAK: ŞEHİT DEDESİ..
984 Okunma.
06 Kasım 2017
ŞEHİTLER KÖYÜ YENİCE ..
1139 Okunma.
25 Ekim 2017
ISPARTA’MIZIN KALKINDIĞINI İDDİA EDEBİLİN MİSİNİZ?
1262 Okunma.
13 Ekim 2017
BOŞ TÜRBE mi, HOŞ TÜRBE mi?..
1021 Okunma.
16 Eylül 2017
ENDİŞELENMEYİN!.
1127 Okunma.
05 Eylül 2017
ISPARTA NEDEN BİR AFYON, KAYSERİ VE MALATYA OLAMADI.?
1126 Okunma.
07 Kasım 2016
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK “GÜL SAPUNİ” Sİ..
1598 Okunma.
Haber Yazılımı