Acının Hakikati.

İnsan, en büyük yanılgısını mutluluğu kazançta, mutsuzluğu kayıpta arayarak yaşar. Oysa bu, zihnin kurduğu en eski ve en tehlikeli yanılsamalardan biridir. Çünkü hayat, matematiksel bir denge değil; anlamın sürekli yeniden üretildiği bir varoluş alanıdır. Bu nedenle olayların kendisi değil, insanın onlara yüklediği anlam belirleyicidir. Aynı başarı, birini kibirle körleştirirken, diğerini şükürle derinleştirir. Aynı acı, birini çökertirken, diğerini inşa eder. Bu durum rastlantısal değildir; aksine insanın iç dünyasının, dış dünyaya verdiği bilinçli ya da bilinçsiz tepkilerin sonucudur. Dolayısıyla hayır ve şer, çoğu zaman olayların doğasında değil, insanın onlara verdiği anlamda gizlidir. Bu yaklaşım, yalnızca teolojik bir kabul değil; aynı zamanda güçlü bir felsefi zemine dayanır. Stoacı düşünür Epiktetos’un şu ifadesi bu gerçeği çarpıcı biçimde ortaya koyar: “İnsanı rahatsız eden şey, olaylar değil; olaylar hakkındaki düşünceleridir.” Bu cümle, insanın acısının dış dünyadan değil, zihinsel yorumlarından doğduğunu açıkça ilan eder. Başka bir deyişle, insan çoğu zaman yaşadıkları yüzünden değil, onları nasıl anlamlandırdığı yüzünden yıkılır. İnanan insan ise bu noktada farklı bir konumda durur. O, hayatı yüzeysel bir iyilik-kötülük ayrımıyla okumaz. Çünkü bilir ki, insan aklı olayların nihai anlamını kuşatacak kudrete sahip değildir. Bu yüzden ne nimeti mutlak bir ödül, ne de musibeti kesin bir felaket olarak değerlendirir. Onun bakışında her şey, henüz tamamlanmamış bir anlamın parçasıdır. İnsanın en büyük trajedisi, kontrol edemeyeceği gerçekliklerle inatçı bir savaşa girişmesidir. Ölümü durdurmaya çalışır, zamanı geri çevirmek ister, ayrılıkları inkâr eder. Oysa bu çaba, baştan kaybedilmiş bir mücadelenin ısrarıdır. Çünkü insanın kudreti, olup biteni değiştirmeye değil; olup bitene anlam vermeye yeter. Tam da bu noktada şükür ve sabır, sıradan erdemler olmaktan çıkar, varoluşsal araçlara dönüşür. Şükür, nimeti yüzeysel bir haz olmaktan kurtarıp derin bir idrake dönüştürür. Sabır ise acıyı anlamsız bir yük olmaktan çıkarır, onu insanı dönüştüren bir tecrübeye çevirir. Böylece insan, yalnızca sevinçte değil, ıstırapta da değer üretebilir. Modern insanın en büyük hatalarından biri, gelişimin yalnızca konforla mümkün olduğuna inanmasıdır. Oysa tarih, psikoloji ve insan tecrübesi bunun tersini söyler. İnsan çoğu zaman rahatlıkta değil, kırılmada derinleşir. Bir hastalık, sağlığın kıymetini öğretir. Bir ayrılık, sevginin gerçek ağırlığını. Bir kayıp, faniliğin kaçınılmazlığını. Ve bir başarısızlık, insanın kendisiyle yüzleşmesini sağlar. Bu nedenle hayat, basit bir “iyi günler – kötü günler” ayrımına indirgenemez. Böyle bir ayrım, hem yüzeyseldir hem de yanıltıcıdır. Daha sahici bir ayrım şudur: Şükredilen günler ve sabredilen günler. Ve her iki tür gün de, insanı hakikate yaklaştıran farklı yolların adıdır. Sonuçta mesele, başımıza ne geldiği değil; başımıza gelen karşısında kim olduğumuzdur. Çünkü insanın gerçek özgürlüğü, olayları seçebilmesinde değil, onlara verdiği anlamı seçebilmesinde yatar. Ve bu seçim, insanın kaderle kurduğu ilişkinin en derin, en sarsıcı ve en belirleyici boyutudur. Mustafa ŞİMŞEK